Urazy: złamania, głowa, oparzenia
Upadek, wypadek, gorąca woda albo ogień. Tu najważniejsze jest, żeby nie zaszkodzić: nie prostować, nie ruszać bez potrzeby i od razu chłodzić oparzenie.
W skrócie
- Złamanie lub skręcenie: unieruchom w zastanej pozycji i nie prostuj.
- Uraz głowy: obserwuj objawy alarmowe, przy nich dzwoń na 112.
- Podejrzenie urazu kręgosłupa: nie ruszaj, chyba że musisz.
- Oparzenie: chłodź bieżącą wodą przez 20 minut i przykryj folią spożywczą.
Złamania i skręcenia
- 1
Nie prostuj
Nie próbuj nastawiać ani prostować kończyny. Zostaw ją w pozycji, w jakiej ją zastałeś.
- 2
Unieruchom
Podeprzyj kończynę zwiniętym kocem, ubraniem albo podłóż ją tak, żeby się nie ruszała. Rękę możesz unieruchomić na temblaku z chusty.
- 3
Chłodź
Przyłóż zimny okład owinięty w materiał, np. lód w ściereczce, na około 20 minut. Nie kładź lodu bezpośrednio na skórę.
- 4
Otwarte złamanie
Jeśli widać kość albo jest rana, przykryj ją czystym opatrunkiem, nie wciskaj kości i tamuj krwawienie uciskiem obok rany. Dzwoń na 112.
Uraz głowy
Po uderzeniu w głowę zatrzymaj osobę, np. przerwij grę lub trening. Nie wraca do sportu tego dnia. Przez kolejne godziny ktoś powinien ją obserwować.
Dzwoń na 112 lub jedź do szpitala, gdy pojawi się którykolwiek z objawów: utrata przytomności nawet na chwilę, splątanie albo kłopoty z pamięcią, narastający ból głowy, wymioty, senność, drgawki, zaburzenia widzenia, nierówne źrenice, wyciek krwi lub płynu z nosa albo uszu, osłabienie ręki lub nogi.
Podejrzenie urazu kręgosłupa
Myśl o tym po upadku z wysokości, wypadku drogowym, zgnieceniu albo skoku do płytkiej wody.
Jeśli osoba jest przytomna, poproś, żeby się nie ruszała, i pozwól jej trzymać głowę w wygodnej pozycji. Nie ruszaj jej, chyba że miejsce jest niebezpieczne.
Jeśli jest nieprzytomna, uklęknij za jej głową i trzymaj ją stabilnie oburącz. Drożność dróg oddechowych jest ważniejsza niż ochrona kręgosłupa: gdy nie oddycha prawidłowo, zacznij RKO.
Oparzenia
- 1
Przerwij oparzenie
Odsuń osobę od źródła ciepła. Płonące ubranie ugaś kocem albo każ jej upaść i przetaczać się po ziemi.
- 2
Chłodź 20 minut
Chłodź oparzone miejsce chłodną bieżącą wodą przez 20 minut. Zacznij jak najszybciej. Uważaj na wychłodzenie, zwłaszcza u dzieci: chłodź tylko oparzone miejsce, nie całe ciało.
- 3
Zdejmij biżuterię
Zdejmij pierścionki, zegarek i ubranie z okolicy oparzenia, zanim pojawi się obrzęk. Nie odrywaj tego, co przywarło do skóry.
- 4
Przykryj
Po schłodzeniu luźno przykryj oparzenie folią spożywczą albo czystym, jałowym opatrunkiem. Folii nie owijaj ciasno dookoła kończyny.
Kiedy dzwonić na 112
- Oparzenie jest duże, głębokie albo obejmuje twarz, dłonie, stopy, krocze lub stawy.
- Oparzenie jest chemiczne albo od prądu.
- Osoba oparzona to dziecko albo osoba starsza.
- Po urazie głowy pojawił się którykolwiek z objawów alarmowych.
- Złamanie jest otwarte, kończyna jest zdeformowana albo uraz dotyczy uda, miednicy, kręgosłupa.
Czego nie robić
- Nie smaruj oparzeń masłem, kremem, pastą do zębów ani olejem.
- Nie przykładaj lodu bezpośrednio do oparzenia ani do skóry.
- Nie przekłuwaj pęcherzy.
- Nie prostuj złamanej kończyny i nie nastawiaj zwichnięć.
- Nie podnoś na siłę osoby po wypadku, jeśli nie musisz.
Pytania
Co, jeśli chemikalia dostały się do oka?
Od razu płucz oko dużą ilością czystej, bieżącej wody, trzymając powiekę otwartą, i dzwoń na 112 lub jedź do szpitala. Płucz dalej w drodze, jeśli się da.
Jak odróżnić skręcenie od złamania?
Bez prześwietlenia często się nie da. Silny ból, obrzęk, deformacja albo brak możliwości obciążenia kończyny to powód, żeby jechać do lekarza i do tego czasu traktować uraz jak złamanie.
Czy po uderzeniu w głowę można iść spać?
Tak, ale w pierwszych godzinach ktoś powinien być obok i sprawdzać, czy osoba da się normalnie obudzić. Jeśli nie, albo pojawią się objawy alarmowe, dzwoń na 112.
Gdzie w tym ERCUE?
Przy zatrzymaniu krążenia stres robi swoje: gubi się tempo, liczenie i kolejność. ERCUE to kieszonkowa maska do wdechów ratowniczych z modułem głosowym, który podaje rytm uciśnięć i mówi, kiedy zrobić 2 wdechy. Pracujemy nad prototypem, wkrótce ruszy przedsprzedaż.
Zapisz się na listę oczekującychŹródła: Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) 2025, w tym rozdział o pierwszej pomocy; Resuscitation Council UK, First aid guidelines 2025. Poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje kursu pierwszej pomocy. Aktualizacja: 20 listopada 2026.